ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

Κεντρική αρχή της γνωστικής - συμπεριφορικής ψυχοθεραπείας είναι ότι οι σκέψεις μας, τα συναισθήματά μας, οι συμπεριφορές μας και οι σωματικές αντιδράσεις μας (π.χ. καρδιακοί παλμοί) αποτελούν μέρη ενός ενοποιημένου συνόλου.
Μία αλλαγή σε οποιοδήποτε από αυτά τα μέρη θα συνοδευτεί από αλλαγές και στα υπόλοιπα, π.χ. αν κάποιος από εμάς ακούει ραδιόφωνο και κάποια στιγμή γίνει κάποιο βραχυκύκλωμα και το ραδιόφωνο πάρει φωτιά, θα βιώσουμε σχεδόν ταυτόχρονα: α) μία άμεση σωματική αλλαγή, όπως αύξηση των καρδιακών μας παλμών, β) μία απότομη αλλαγή στη συμπεριφορά μας, όπως το να σηκωθούμε απότομα από την καρέκλα, γ) ένα αίσθημα άγχους και πιθανόν θα περάσουν από το μυαλό μας σκέψεις, όπως το σπίτι μου καίγεται ή/και η ζωή μου κινδυνεύει.

Η γνωστική συμπεριφορική ψυχοθεραπεία υποστηρίζει ότι κάθε άτομο στην παραπάνω συνθήκη θα αντιδράσει διαφορετικά, όσον αφορά στις σωματικές του αντιδράσεις, στις συμπεριφορές του, στα συναισθήματά του, καθώς και στις σκέψεις του, οι οποίες καθοδηγούν όλα τα προηγούμενα. Αυτό συμβαίνει, γιατί οι αντιδράσεις μας δεν προκαλούνται από τη συνθήκη αυτή καθαυτήν, αλλά από τις αυτόματες σκέψεις που περνούν άθελά από το μυαλό μας, καθώς και από τις ευρύτερες υπόγειες πεποιθήσεις μας για τον εαυτό μας, τους άλλους ανθρώπους και τον κόσμο γενικότερα. Οι πεποιθήσεις μας αυτές, με τη σειρά τους, είναι αποτέλεσμα των βιωμάτων μας κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής μας, από τη βρεφική μας ηλικία έως και την ενήλική μας ζωή.
image-154147-gnostiki_symperifora.jpg?1444384112634
Έτσι, στην παραπάνω συνθήκη, αν κάποιος από εμάς έχει μία υπόγεια πεποίθηση ότι η φωτιά πάντοτε προκαλεί θάνατο, είναι πιθανόν να κατακλυστεί από αυτόματες σκέψεις του τύπου πρόκειται να πεθάνω και στο τέλος, εξαιτίας των παραπάνω σκέψεων, να πάθει κρίση πανικού. Αντίθετα, αν κάποιος από εμάς έχει μία υπόγεια πεποίθηση ότι η φωτιά μπορεί να γίνει επικίνδυνη, αν δεν ελεγχθεί, πιθανόν να έχει αυτόματες σκέψεις του τύπου κατέβασε το γενικό διακόπτη και ζήτα βοήθεια, με αποτέλεσμα από τη μία να βιώσει μία μικρή ανησυχία, αλλά από την άλλη να δράσει κατάλληλα, χωρίς να πανικοβληθεί.

Όπως φαίνεται στο παραπάνω παράδειγμα, η έντονα δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση -κρίση πανικού- προκαλείται από τις αυτόματες σκέψεις και πεποιθήσεις (θα πεθάνω, η φωτιά πάντοτε προκαλεί θάνατο), οι οποίες κατά τη στιγμή της συνθήκης -ραδιόφωνο που έπιασε φωτιά- μπορεί να μοιάζουν αληθινές και πιστευτές, αλλά με μία προσεκτικότερη εξέταση, αποδεικνύεται ότι εμπεριέχουν γνωστικά λάθη και δεν συμβαδίζουν με την αντικειμενική πραγματικότητα.

Στόχοι της γνωστικής συμπεριφορικής ψυχοθεραπείας είναι να βοηθήσει το θεραπευόμενο: α) να αναγνωρίζει και να σταματήσει να αποφεύγει τα δυσάρεστα συναισθήματά του, β) να εντοπίζει τις αυτόματες σκέψεις και τις ευρύτερες θεμελιώδεις πεποιθήσεις του που συνδέονται με αυτά, γ) να εξετάζει τα γνωστικά λάθη που οι σκέψεις και οι πεποιθήσεις εμπεριέχουν, με αποτέλεσμα να προκαλούνται τα συγκεκριμένα δυσάρεστα συναισθήματα και δυσπροσαρμοστικές συμπεριφορές και, τέλος, δ) να τροποποιεί τις μη ρεαλιστικές και γνωστικά διαστρεβλωμένες σκέψεις και πεποιθήσεις σε πιο ρεαλιστικές και πιο προσαρμοστικές, ώστε να απαλλαγεί από τα συναισθηματικά και συμπεριφορικά του προβλήματα.